بازار بازیهای رایانهای بهرغم تلاش چندساله برای نظاممند شدن همچنان از بیسامانی رنج میبرد؛ ردهبندی سنی بازیها یکی از مصادیق این بیسامانی است.
به گزارش صبحانه، در میانه کتابفروشیهای غالبا درسی و دانشگاهی راسته خیابان انقلاب در پایتخت، تک و توک مغازههایی هستند که نرم افزار و محصولات رایانهای میفروشند. محصولاتی که طبیعتا «بازیها» در میان آنها توان بیشتری برای جلب مخاطب دارند.
در حجم تبادلات و خرید و فروش بازیهای مجاز و بعضا غیرمجاز در بورسهایی همچون راسته انقلاب اما آنچه به سختی میتوان رد و نشانی از آن پیدا کرد یک چرخه توزیع نظاممند است. اشخاص در این بازار نقش تعیین کننده دارند و هرکس برمبنای سلیقه شخصی و فارغ از سن و سال میتواند محصولی را انتخاب و خریداری کند.
آگاهی و شناخت جدیترین عنصر مفقود در این بازار پرمشتری است و نه فقط گیمرهای حرفهای که حتی مخاطبان تفننی و بعضا خانوادگی بازار بازیها تنها با اتکا بر دو عنصر«سلیقه لحظهای» و «شانس» میتوانند مخاطب یک بازی «مناسب» قرار بگیرند. این آشفتگی اما چه نسبتی با دورخیز چند ساله بیناد ملی بازیهای رایانهای به عنوان یکی از اصلیترین متولیان ساماندهی این بازار برای اجرای سیاستهایی همچون «نظام ردهبندی سنی بازیها» دارد؟
«اسرا» به چه کار میآید؟
«اسرا» (ESRA) عنوان مخففی است که بنیاد ملی بازیهای رایانهای برای طرح «نظام ردهبندی سنی بازیها» انتخاب کرده است. طرحی که بنابر اطلاعات درج شده در سایت رسمی بنیاد «مبتنی بر قوانین و باورهای فرهنگی، دینی، اجتماعی و سیاسی کشورهای اسلامی» تدوین آن کاملا ضروری بوده و با هدف تحقق «فرهنگ استفاده مطلوب از بازیهای رایانهای» اجرایی شده است.
گروههای سنی تعیین شده در ESRA بر اساس خصوصیات جسمی- حرکتی، خصوصیات عقلی- ذهنی، خصوصیات عاطفی و بالاخره خصوصیات اجتماعی شکلگرفتهاند. گروههای سنی ESRA، شامل ۵ گروه اصلی است که شامل «رده ۳+: ۳ سالگی و بالاتر»، «رده ۷+: ۷ سالگی و بالاتر»، «رده ۱۲+: ۱۲ سالگی و بالاتر»، «رده ۱۵+: ۱۵ سالگی و بالاتر» و «رده ۱۸+: ۱۸ سالگی و بالاتر» میشود.
این نظام ردهبندی هرچند به نسبت تجربههای جهانی اتفاقی نوظهور در بازار بازیهای رایانهای محسوب میشود اما در طی ماه و سالهایی که شاهد اجرای این طرح در کشور بودهاین آیا این ردهبندی توانستهاست خود را بر بازار رسمی و غیررسمی بازیها تحمیل کرده و اندکی موجب سامانبخشی این عرصه شود؟
پراکندگی سنی بازیها به روایت آمار
برای اینکه تصویر روشنتری از نسبت عرضه و تقاضا در بازار بازیهای رایانهای داشته باشیم نیم نگاهی به آمارهای ثبت شده در این حوزه داشتیم که بر مبنای آن میتوان به نتایج جالبی رسید.
براساس آمار به دست آمده در سالهای ۹۴ و ۹۵ در بازار داخلی بازیهای رایانهای تاکنون بیشترین بازیهای موبایلی بررسی شده مربوط به گروه سنی بالای ۳ سال بوده است و پس از این دسته که ۸۳ درصد کل بازیهای موبایلی را شامل میشود گروههای سنی بالای ۷ سال، بالای ۱۲ سال و بالای ۱۵ سال با پراکندگی ۱۱، ۳.۵ و ۲.۵ درصد در رتبههای بعدی قرار دارند.
جالب اینکه در میان بازیهای موبایلی بررسی شده در این بازه زمانی هیچ بازیای در دسته بازیهای بالای ۱۸ سال وجود نداشته است.
در میان بازیهای ایرانی ارسال شده برای نظام ردهبندی اسرا (ESRA) نیز بیشترین آمار مربوط به رده سنی بالای ۳ سال است که ۵۳ درصد کل بازیهای بررسی شده را شامل میشود.
رده سنی بالای ۷ سال با ۲۴ درصد و بالای ۱۵ سال با ۱۲ درصد در رتبههای بعدی قرار دارند. بازیهای ردهبندی شده در نظام اسرا برای سنین بالای ۱۲ سال هم ۸ درصد کل بازیهای بررسی شده را شامل میشود.
براساس این آمار رسمی تنها سه درصد بازیهای ایرانی از ابتدای سال ۹۴ تاکنون رده سنی بالای ۱۸ سال را از نظام ردهبندی اسرا دریافت کردهاند.
با توجه به ترکیب آماری فوق آنچه کاملا مشهود است سهم قابل توجه کودکان، نوجوانان و جوانان از این بازار است و درست همینجا است که این سوال مطرح میشود که اساسا چه میزان از خانوادههای ایرانی به عنوان مخاطبان اصلی این نظامردهبندی در جریان ماهیت آن قرار دارند و اساسا نشانهای به نام «اسرا» امروز چقدر در بازار تبادل رسمی بازیهای رایانهای در ایران موضوعیت دارد؟
روایت مدیر؛ اول قانون یا فرهنگسازی؟!
حسن کریمی قدوسی مدیرعامل بنیاد ملی بازیهای رایانهای در خصوص دستاوردهای اجرای طرح «نظام ردهبندی سنی بازیها» تا به امروز، میگوید: نکته اصلی درباره ارزیابی نتایج این طرح میتوان به همان مثال معروف قانون باید اول باشد یا فرهنگسازی؟ اشاره کرد. از جنبهای شاید برخی معتقد باشند ابتدا باید در زمینه ردهبندی سنی بازیها فرهنگسازی صورت بگیرد تا خانوادهها با اساس آن آشنا شوند و از سوی دیگر شاید برخی اصرار داشته باشند که ابتدا باید قانونی در این زمینه وضع شود تا براساس آن فرهنگسازی صورت بگیرد.
کریمی قدوسی ادامه داد: بزرگترین معضلی که ما امروز در کشور با آن مواجهیم این است که هیچ قانونی برای الزام فروشندههای بازیهای رایانه به عرضه بازیها براساس محدوده سنی مخاطبان وجود ندارد. این قانونی است که در کشورهای اروپایی و حتی ایالات متحده به صورت جدی اجرا میشود و اگر فردی بخواهد یک بازی با ردهبندی بالای ۱۸ سال را خریداری کند حتما باید لااقل از نظر ظاهر بالای ۱۸ سال سن داشته باشد و فروشنده اگر حدس بزند اینگونه نیست از فروش خودداری میکند.
وی افزود: در این شرایط شاید بود و نبود قانون به ظاهر چندان توفیری نداشته باشد. مانند سیگار که اسما فروش آن به افراد زیر ۱۸ سال در قانون ممنوع شده است. شاید در عمل این قانون به طور کامل اجرا نشود اما بودن آن موجب میشود برخی افراد حداقل بهانهای برای نفروختن به این سن داشته باشند. در حوزه بازیهای رایانهای ما هنوز چنین قانونی هم نداریم و در کنار آن از ضعف فرهنگسازی هم رنج میبریم.
مدیرعامل بنیاد ملی بازیهای رایانهای تأکید کرد: فرهنگسازی نیاز به تبلیغ دارد و تبلیغ هزینهبر است. با وجود این شرایط اما در شورای فرهنگ عمومی هفته گذشته موضوع جلسه همین بحث ردهبندی بازیهای رایانهای بود و فکر میکنم باتوجه به پیشنهادات مطرح شده در جلسه آینده ما شاهد تصویب آئیننامهای در این زمینه باشیم. در این آئیننامه بر روی نقش صداوسیما و شهرداریها در زمینه تبلیغات و فرهنگسازی تأکید ویژه شده است.
کریمی قدوسی ادامه داد: به واسطه این تبلیغات خانوادهها در جریان این ردهبندی قرار میگیرند و شاید آن زمان بتوانیم بگوییم چند قدم جدی به سمت ساماندهی بازار برداشتهایم.
روایت بازیساز؛ خوب است اما اطلاعرسانی نمیشود
همانطور که در آمار ارائه شده مشهود بود کمترین سهم از ترکیب سنی بازیهای رایانهای به گروه بازیهای مناسب برای بالای ۱۸ سال اختصاص دارد و اینگونه به نظر میرسد که بازیهای این گروه به واسطه اعمال این ردهبندی با افت مخاطب مواجه شوند اما بد نیست بدانید یکی از بازیهای پرفروش سالها اخیر که در آیندهای نزدیک شاهد رونمایی از نسخه تازهآن خواهیم بود «قتل در کوچههای تهران» نام دارد که اتفاقا در نظام ردهبندی «اسرا» درجه «+۱۸» دریافت کرده است.
عماد رحمانی طراح و سازنده این بازی اما درباره مزایای اجرایی شدن طرح «اسرا» نکات جالبی را مطرح میکند.
رحمانی معتقد است: در راستانی بازاریابی و اعمال ردهبندی سنی باید اذعان کنیم که اجرای این طرح یکی از اتفاقات مثبت سالهای اخیر در صنعت گیم ایران بوده است. اینکه مخاطب بتواند در حین خرید بازی شناختی از فضایآن داشته باشد و بعد از خرید و به صورت ناگهانی با دنیای عجیب و غریب یک بازی مواجه نشود حتما اتفاق مثتبی است.
این بازیسازی ادامه میدهد: این اتفاق در بلندمدت اعتماد خانوادهها را به بازیهای داخلی بیشتر میکند و درباره بازیهای خارجی هم که تردیدی در لزوم این ردهبندی و نظارت نیست. از این جهت است که اعمال این ردهبندی در مجموع اتفاقی مثبت و لازم برای بازار بازیهای رایانهای است.
طراح بازی«قتل در کوچههای تهران» درباره تأثیر اعطای درجه «+۱۸» به این بازی بر فروش آن هم گفت: این بازی قصهای پیرامون ماده مخدر صنعتی شیشه دارد و در این راستا داستان تلخی را برمبنای فیلم «هفت» ساخته دیوید فینچر و سوژه قتلهای سریالی روایت میکند. به همین دلیل برای خود ما هم قابل پیشبینی بود که عرضه این بازی نیازمند اعمال محدودیتهای سنی خواهد بود.
رحمانی با اشاره به برخی صحنههای اعترافگیری در این بازی تصریح کرد: اعمال این ردهبندی حتما اتفاق مثبتی برای بازی خواهد بود چراکه پیش از خرید در جریان محتوایی که قرار است با آن مواجه شود قرار میگیرد.
این بازیساز اما در کنار فهرست کردن این نکات مثبت انتقادی هم به اجرای طرح «اسرا» دارد.
رحمانی معتقد است: تا اینجای بحث که بازیها نیازمند ردهبندی سنی هستند هیچ شک و تردیدی وجود ندارد اما مشکلی که در این میان وجود دارد زاویه نگاه خانوادهها به این مقوله است. در زمینه فرهنگسازی در میان خانوادهها برای آشنایی با این مقوله دچار ضعف جدی هستیم. بازار امروز بازیهای رایانهای به گونهای است که یک نوجوان برای تهیه یک بازی تنها «پول» را از خانواده میگیرد و بعد از آن خانواده هیچ نقشی در فرآیند تهیه بازی ندارد و این همان مقولهای است که نیازمند فرهنگسازی جدی است.
این بازیساز با اشاره به تفاوت قوانین موجود در داخل و خارج کشور در زمینه فروش بازیهای نامناسب به مخاطبان سنین پایین تأکید کرد: در این زمینهها رسانههایی مانند صداوسیما باید ورود داشته باشد و به فرهنگسازی و آشنایی بیشتر خانوادهها با این مقوله کمک کنند.
