همایش حقوق مالکیت ادبی و هنری برگزار شد
سریر: کپیرایت شاید هزینه داشته باشد ولی در بلندمدت به ما اعتبار خواهد بخشید
رئیس شورایعالی خانه هنرمندان گفت: عدهای فکر میکنند پیوستن به قوانین جهانی برای ما چیزی جز هزینه در پی نخواهد داشت، این موضوع در کوتاهمدت شاید برای ما هزینه داشته باشد اما در بلندمدت به ما در عرصه اقتصاد جهانی اعتبار خواهد بخشید.
به گزارش خبرگزاری فارس، همایش حقوق مالکیت ادبی و هنری با حضور محمد سریر رئیس شورای عالی خانه هنرمندان ایران، مجید سرسنگی مدیرعامل خانه هنرمندان ایران، حمیدرضا ششجوانی دبیر علمی این همایش، لادن حیدری مدیرکل دفتر حقوقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و جمع دیگری از استادان و پژوهشگران در تالار استاد شهناز خانه هنرمندان ایران برگزار شد.
*در ایران مالکیت فکری رعایت میشده است
در ابتدای این نشست، حمیدرضا ششجوانی دبیر علمی این همایش به ارائه گزارشی از مقالات ارائه شده به این همایش اشاره کرد و سپس مجید سرسنگی مدیرعامل خانه هنرمندان ایران با اشاره به موضوع حقوق مالکیت هنری و اهمیت آن گفت: حقوق مالکیت هنری بخشی از حقوق مالکیت فکری است که در آن نه تنها آثار فکری بلکه اجراهای هنری را که به تمامی ناشی از فعالیت فکری نیستند مشمول حقوق انحصاری میکند. این حق به زبان ساده، نوعی انحصار موقتی است نسبت به بهرهبرداری مالی و انحصار دایمی نسبت به بهرهبرداری معنوی از اثر خلق شده. البته این حق مادی و معنوی، نکته تازهای نیست و پیشینهی آن به شکلی نزدیک به مفهوم امروزی «حق مولف» از نیمه قرن شانزدهم در انگلستان بوده که سیستمی برای ثبت کتاب ابداع شده بود و اگر نویسندهای کتاب خود را در این سیستم ثبت میکرد، حق دایمی تکثیر به او واگذار میشد و دیگران از این کار منع میشدند.
وی در بخش دیگری از صحبتهای خود با اشاره، حقوق معنویِ مالکیت فکری در ایران گفت: در ایران نیز، حقوق معنویِ مالکیت فکری، به صورت ضمنی رعایت میشده است، نمونهاش را در صنعت ادبی «تضمین» مییابیم که در آن اگر شاعری میخواست از شعر دیگری در اثر خودش استفاده کند، بایستی اولاً ابیاتی را که استفاده میکرد کاملاً مشهور باشند و ثانیاً تا جایی که وزن شعر اجازه میداد نام شاعر را میآورد. علاوه براین، در علوم اسلامی نیز از طریق «علم رجال» حقوق معنویِ علما و صحتِ نقلقولهایشان رعایت میشد. در دوران جدید با ترجمه موادی از قانون جزای فرانسه در سال 1310 اولین مقرره قانونی در این باره نوشته شد و پس از آن در سال 1348 قانون «حمایت از حقوق مولفان و مصنفان» به تصویب رسید و همچنان با الحاقاتی اجرا میشود.
سرسنگی در ادامه افزود: از زمان تصویب آن قانون، تغییرات جهانی فراوانی در حوزههای تکنولوژیک و فرهنگی رخ داده که اهمیت این قانون و لزوم پایبندی به آن را چندین برابر کرده است. با گسترش کاربستِ کامپیوتر، اینترنت و ماهواره در حوزه عمومی و تغییر سیاستگذاری کشورهای توسعه یافته از تولیدات صنایع سنگین به سمت تولیدات نرم و تکنولوژیهای دوستدارِ محیط زیست، مفهومهای «صنایع خلاق» و «مدیریت شهرِ خلاق» به وجود آمد که در آن تأکید بر تولیدِ ارزش افزوده و تولیدِ ناخالص ملی از راه محصولات فکری ازجمله هنرهاست. در واقع هنر و فرهنگ منبع و سکوی پرش اقتصادی به شمار آمدند و رویکرد اقتصاد نوین، اقتصاد فرهنگ نام گرفت. تجارت کالا و خدمات فرهنگی به سرعت رشد کرده و در بعضی کشورها نظیر ایتالیا تا 13% از کل درآمد کشور را به خود اختصاص داده است. از این جاست که حق مولف به یکی از مهمترین عناصرِ تولید و تضمین منافع این صنایع بدل شد. وقتی از اقتصاد فرهنگ حرف میزنیم، منظورمان هنرهای تجسمی، نمایشی و ادبیات؛ میراث فرهنگی، موزهها و بناهای تاریخی؛ و صنایع خلاق شامل تبلیغات، معماری، بازارِ عتیقه، بازیهای رایانهای و ویدئویی، صنایع دستی، مد، فیلم و ویدئو، موسیقی، حوزه نشر، نرمافزار، تلویزیون و رادیو است.
*حق مولف رعایت نشود سرمایهگذار ریسک نمیکند
مدیرعامل خانه هنرمندان ایران در بخش دیگری از صحبتهای خود به موضوع سرمایهگذاری در تولیدات فرهنگی اشاره کرد و گفت: قرن بیست و یکم، دوره شکوفایی بین المللیِ هنرهای معاصر و بازارهای آن، اعم از خانههای حراج، گالریها و نمایشگاههای مرتبط به آن است. در این هنرها، کاربست تکنولوژی در تولیدات فرهنگی گسترش یافته و به تبع نیاز به خدمات تخصصی نیز افزایش داشته است، از این رو نیاز به سرمایهگذاری بیشتری در تولیدات فرهنگی هست، چنانچه قانون حق مولف به درستی اجرا نشود بدیهی است که هیچ کس حاضر نیست ریسکِ چنین سرمایهگذاریهایی را بپذیرد و تولید فرهنگی کاهش مییابد. از سوی دیگر تعاملات فرهنگی و اقتصادی جهان امروز بر پایه قواعدی عمومی بنا شده است و هرچه ارتباط بیشتری با دنیا داشته باشیم امکانات جذب منابع و فرصتهای بیشتری به دست میآوریم. یکی از این قواعد بی تردید رعایت کپی رایت است که از سال 1994 به این سو، حتی پیش شرط تجارتهای غیرفرهنگی نیز به حساب میآید. در تحقیقی که وزارت علوم، درباره کارآفرینی فرهنگی انجام داده، این موضوع گزارش شده که رعایت نشدن کپیرایت در کشور، حدود 65 درصد مانعِ رشد کسب وکارهای فرهنگی است. البته وجود قانون، آگاهی از آن و استفاده از آن مقولات مختلفی هستند؛ بسیاری از هنرمندان ما به دلیل فراگیر نبودنِ اجرای این حقوق چندان توجهی به این مقولات نداشتند و از طرفی هم بیشترین تمرکز حق مالکیت فکری، بر حقوق مالکیت نویسندگان و مترجمان بوده و کمتر به مباحث مالکیت هنری توجه شده است.
*درک ضرورت مباحث حقوق مالکیت در عرصه هنر از سوی خانه هنرمندان
وی در پایان صحبتهای خود گفت: سرعت تغییرات دهههای اخیر که جهانیسازی بیش از پیش قدرتمند شده، ما را ناگزیر به موضوع حق مالکیت هنری میکشاند، چراکه با وسیع شدن حوزههای هنر و افزایش تعداد هنرمندان، مسایل مبتلابه حقوق مالکیت هنری نیز افزایش مییابد. البته همانطور که پیشتر آمد، مساله صرفاً قانونگذاری نیست بلکه رعایت آن از طرف آحاد جامعه نیز امر مهمی است. یکی از ملزومات نظام جامع حقوق هنری در کشور، فعالتر شدن نهادهای صنفی است چرا که تجربه مدیریتی در عرصه فرهنگ نشان داده که اثرگذاری این نهادها بیشتر بوده است؛ از این رو خانه هنرمندان ایران، با درک ضروریات موجود و با هدف استفاده از نظریات متخصصان و گسترش بیشترِ مباحث حقوق مالکیت در عرصه هنر، به برگزاری این همایش، همت گمارده است.
*شرایط بسیار مهم امروز کشور فرصت خوبی برای نشان دادن ظرفیتهای کشور
در ادامه این نشست محمد سریر رئیس شورای عالی خانه هنرمندان ایران نیز با اشاره به اهمیت این موضوع و توجه به برگزاری همایشهایی با این موضوع گفت: امروز ما در شرایط بسیار مهمی قرار گرفتهایم، روابط جدیدی با دنیا برقرار کردهایم که این روابط جدید میتواند فرصت خوبی برای به تصویر کشیدن ظرفیتها و تواناییهای بالای ما در عرصههای مختلف به ویژه در حوزه فرهنگ و هنر است.
وی در ادامه صحبتهای خود گفت: امروز در همه کشورهای پیشرفته جهان، توجه به امر اقتصاد و سیاست اگرچه اهمیت دارد ولی توجه به حوزه فرهنگ و هنر، تولیدات فرهنگی و هنری و سرمایه گذاری در این حوزه از اهمیت بیشتری برخوردار است چراکه آن چه که از بین نمیرود آثار فرهنگی و هنری است که با تغییر در سیاست و اقتصاد، هم چنان تا نسلهای بعدی باقی میماند.
رئیس شورای عالی خانه هنرمندان ایران با اشاره به این موضوع که توجه به قوانین جهانی و رعایت آنها میتواند به نقش ما در اقتصاد جهانی کمک کند گفت: عدهای فکر میکنند که پیوستن به قوانین جهانی برای مثال توجه به قوانین حقوق کپی رایت برای ما چیزی جز هزینه در پی نخواهد داشت، در حالی که این موضوع در کوتاه مدت شاید برای ما هزینه داشته باشد اما در بلند مدت به ما در عرصه اقتصاد جهانی اعتبار خواهد بخشید به طوری که نتیجه آن در داخل نیز میتواند به رقابت و خلاقیت بین تولیدکنندگان منجر شود.
در ادامه این نشست نیز سعید حبیبا به ارائه مقاله خود با عنوان «آثار الحاق به کنوانسیون برن بر روی هنرمندان» و هادی وحید «پیوستن به تریپس»، سوره اسفهلانی «خود مراقبتی در خلق آثار اقتبسی و سرقت هنری» پرداختند.
به گزارش فارس ظاهرا در این نشست لادن حیدری مدیرکل دفتر حقوقی وزارت ارشاد نیز حاضر بود که ظاهرا سخنان ی منتشر نشده است.
